مرکز CSF برای کودکان دارای معلولیت | طراحی Rizvi Hassan | شاهزادپور، بنگلادش

مرکز CSF برای کودکان دارای معلولیت | طراحی Rizvi Hassan | شاهزادپور، بنگلادش
معماری مشارکتی برای توانمندسازی کودکان دارای معلولیت با ترکیب فضاهای آموزشی، درمانی و طبیعت

در این محتوا با شبکه هنر و معماری ستاوین همراه باشید تا نگاهی به مرکز  CSF Center for People With Disabilities برای کودکان دارای معلولیت | طراحی Rizvi Hassan | شاهزادپور، بنگلادش داشته باشیم. این پروژه در سال ۲۰۲۴ توسط معمار بنگلادشی Rizvi Hassan در شهر شاهزادپور طراحی و اجرا شده و با مساحتی در حدود ۱۱۱۵ مترمربع، فضایی چندمنظوره برای آموزش، درمان و حمایت اجتماعی از کودکان دارای معلولیت و خانواده‌های آنان فراهم می‌کند. مرکز CSF بخشی از فعالیت‌های سازمان CSF Global است؛ نهادی که از سال ۲۰۰۰ با هدف ایجاد جامعه‌ای فراگیر و فراهم کردن فرصت‌های برابر برای کودکان دارای معلولیت فعالیت می‌کند.

هدف اصلی پروژه، شکل‌دادن به محیطی امن و حمایتگر است؛ فضایی که کودکان و خانواده‌هایشان بتوانند در آن گرد هم آیند، خدمات درمانی و آموزشی دریافت کنند و در بستری اجتماعی و انسانی رشد کنند. این مرکز علاوه بر کارکردهای آموزشی و درمانی، به‌عنوان فضایی برای شکل‌گیری حس تعلق و تعامل اجتماعی نیز طراحی شده است.

فرآیند طراحی این پروژه بر پایه روش طراحی مشارکتی شکل گرفته است. در این رویکرد، کودکان، خانواده‌ها و اعضای جامعه محلی به‌طور مستقیم در شکل‌گیری ایده‌های فضایی مشارکت داشتند. جلسات گفتگو، طراحی‌های اولیه، و حتی حرکت روی نقشه‌های بزرگ چاپ‌شده از جمله روش‌هایی بود که به تیم طراحی کمک کرد تا نیازها و آرزوهای کاربران را بهتر درک کند و فضایی متناسب با تجربه زیسته آنان ایجاد کند.

در سازماندهی فضایی مجموعه، اتاق درمان گروهی با فرم بیضی‌شکل در مرکز قرار گرفته و سایر فضاها پیرامون آن شکل گرفته‌اند. اتاق‌های درمان، کلاس‌های مدرسه ویژه با عنوان Shishu Shorgo (به معنای «بهشت کودکان»)، فضاهای مشاوره، بخش‌های آموزشی برای والدین و داوطلبان و همچنین اتاق Ability Club که برای آموزش مهارت‌های رایانه‌ای و فعالیت‌های هنری در نظر گرفته شده است، همگی به این فضای مرکزی متصل می‌شوند.

طراحی مجموعه همچنین تلاش کرده است طبیعت را به‌عنوان بخشی از تجربه درمان و آموزش وارد فضا کند. چهار باغ مجزا در بخش‌های مختلف مرکز تعبیه شده‌اند که امکان آرامش، تحریک حسی و ارتباط مستقیم با فضای باز را فراهم می‌کنند. این باغ‌ها به کودکان فرصت می‌دهند تا در محیطی طبیعی به بازی، حرکت و تعامل بپردازند و هم‌زمان سلامت جسمی و عاطفی خود را تقویت کنند.

فرآیند ساخت نیز به‌صورت مشارکتی انجام شد. یکی از بخش‌های قابل‌توجه پروژه، کارگاه‌های سفالگری با صنعتگران محلی بود. در این کارگاه‌ها، هنرمند محلی «Niva di» به کودکان آموزش داد تا نقاشی‌های دیواری و عروسک‌های سفالی بسازند. این آثار اکنون دیوارهای مرکز را تزئین کرده‌اند و به‌عنوان نمادی از خلاقیت، مشارکت و هویت جمعی کودکان در فضا حضور دارند.

در طراحی اتاق درمان گروهی، دیوارهای منحنی با بازشوهای کوچک تعبیه شده‌اند که امکان تعامل بازیگوشانه کودکان با فضا را فراهم می‌کند. این روزنه‌ها به کودکان اجازه می‌دهند محیط اطراف را کشف کنند، حرکت داشته باشند و تجربه‌ای فعال از فضا داشته باشند؛ تجربه‌ای که به رشد جسمی و احساسی آنان کمک می‌کند.

در سراسر مجموعه، عناصر فضایی مانند مسیرهای بافت‌دار، پله‌های کوتاه و دیوارهای کم‌ارتفاع طراحی شده‌اند تا کودکان بتوانند محیط را کشف کنند، در حالی که والدین نیز به‌راحتی در نزدیکی آن‌ها حضور داشته باشند. این جزئیات کوچک به ایجاد حس امنیت و آرامش برای کودکان و خانواده‌ها کمک می‌کند.

از نظر ساخت، پروژه با بودجه‌ای محدود اجرا شده و به همین دلیل استفاده از مصالح بومی و مقرون‌به‌صرفه در دستور کار قرار گرفته است. سازه اصلی از لوله‌ها و خرپاهای فلزی ساده تشکیل شده و جداره‌ها با بامبو Makla و چوب محلی ساخته شده‌اند. این بامبوها توسط صنعتگر محلی Md. Rofiq و تیم او اجرا شده و به فضا گرما و بافت طبیعی می‌بخشند.

ارتفاع زیاد سقف‌ها به تهویه طبیعی کمک می‌کند و استفاده از چتایی بامبو و لایه‌های عایق حرارتی در سقف، دمای داخلی را در اقلیم گرم و مرطوب منطقه متعادل نگه می‌دارد. سیستم سقف به‌گونه‌ای طراحی شده که امکان تغییر یا حذف برخی فضاها در آینده وجود داشته باشد و مجموعه بتواند با نیازهای در حال تحول کاربران تطبیق پیدا کند.

مرکز CSF نمونه‌ای از معماری اجتماعی است که فراتر از ساخت یک ساختمان عمل می‌کند. این پروژه نشان می‌دهد که چگونه طراحی فضایی می‌تواند بستری برای توانمندسازی، همبستگی اجتماعی و شکل‌گیری حس تعلق در میان کودکان دارای معلولیت و خانواده‌های آنان فراهم کند.